و بعد از مراعات زكات ، مراعات فريضهء صوم است . و مراعات صوم به آن نحو است كه مسايل صوم را بداند و در روز رمضان از اشيايى كه باعث افطار مىشود اجتناب كند . و هشام بن الحكم از حضرت ابى عبد اللّه جعفر بن محمّد الصّادق عليه السّلام پرسيد كه ، « علّت روزه چيست ؟ » حضرت فرمود كه ، « خداى عز و جلّ روزه را واجب گردانيد تا به سبب روزه توانگر و درويش برابر شوند . به جهت آنكه توانگر درنمىيابد گرسنگى را ، تا آنكه رحم كند بر درويش از آن جهت كه هرگاه چيزى مىخواهد بر آن قدرت دارد . پس ، خداى خواست كه خلق خود را برابر گرداند . يعنى ، بچشاند الم گرسنگى را ، تا رقّت كند بر ضعيف و رحمت كند بر گرسنه . » و حضرت امام رضا عليه السّلام فرموده‌اند كه ، « علّت روزه شناختن گرسنگى و تشنگى است ، تا آنكه آن شخص ذليل باشد و مستكين باشد و مأجور باشد ، و از خداى عز و جلّ طالب اجر باشد و صابر باشد و دليل باشد او را بر سختيهاى آخرت ؛ و شهوتهاى او شكسته شود و واعظ او بوده باشد در اين دنيا و دليل او باشد در آخرت ، يا آنكه قدر آن سختى را بداند از اهل فقر و مسكنت در دنيا و آخرت . » و حضرت صادق عليه السّلام فرموده‌اند كه ، « هرگاه روزه گرفتى ، روزه بگيرد شنوايى تو و بينايى تو و موى تو و پوست تو . » و چيزى چند غير اين شمرد و فرمود كه ، « نبوده باشد روز روزه‌ات همچو روز افطارت . » و حضرت رسول صلّى اللّه عليه و إله به جابر بن عبد اللّه [ انصارى ] « 1 » [ متوفّى به سال 78 ق . ] گفت : « يا جابر ! اين ماه رمضان است . هركه روزش روزه بگيرد و قدرى از شبش به نماز برخيزد و شكم و فرج خود را [ 29 آ ] عفيف دارد - يعنى ، از حرام نگاه دارد - و زبان خود را از حرام نگاه دارد ، از گناهان بيرون مىرود ، همچنانكه از آن ماه بيرون مىرود . » جابر گفت : « يا رسول اللّه ! چه نيكوست اين حديث ! » حضرت رسول صلّى اللّه عليه و إله فرمود : « چه دشوار است اين شروط ! » و حضرت صادق عليه السّلام فرمودند : « روزه نه همين از مأكول و مشروب است تنها ، هرگاه روزه گرفتيد ، زبانهاى خود را محافظت كنيد و چشمهاى خود را بپوشانيد و نزاع مكنيد و

--> ( 1 ) . از مر افزوده شد .